ج : واقعهء كشف حجاب ( اسناد منتشر نشده از واقعهء كشف حجاب در دورهء رضا خان ) : اين كتاب كه ايضا مشتمل بر اسناد كشف حجاب است ، توسط سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى و مؤسسهء پژوهش و مطالعات فرهنگى به سال 1371 انتشار يافته است . « 1 » دو مقدمه در آغاز آمده است . نخستين آنها از دكتر رضا شعبانى است كه كلياتى دربارهء وضعيت طبيعى ايران ، و زندگى مشترك زن و مرد ، مسائل فى ما بين آن‌ها و ارتباط اين مسأله با طبقات اجتماعى در روستا و شهر و مسائل سنتى و رويكردهاى تجددگرايانه است . مقدمهء دوم از آقاى غلامحسين زرگرىنژاد به‌طور خاص دربارهء تاريخچهء مسألهء كشف حجاب است . ( 19 - 29 ) وى از زمينه‌هاى تجدد در ايران سخن گفته و از تلاش‌هاى رضا خان در اين باب ياد كرده است . ماجرا از سال 1307 آغاز شد و پس از سفر شاه به تركيه ، وى به وزير فرهنگش يعنى حكمت « دستور داد كه در مدارس زنانه معلمان و دخترها بايد بدون حجاب باشند و اگر زن يا دخترى امتناع كرد ، او را در مدارس راه ندهند » . حكمت پاسخ مىدهد « امر مبارك را اطاعت مىكنم . اين رسم نه تنها بر خلاف تمدن است ، بلكه بر خلاف قانون طبيعت است » . اطلاعات جالب‌توجهى دربارهء كشف حجاب در خاطرات و خطرات مخبر السلطنه آمده كه در اين مقدمه ، بيشتر آن‌ها درج شده است . مخبر السلطنه كه مخالف اين وضعيت بوده به شكل‌هاى مختلف كوشيده است تا اين اقدام را زير سؤال ببرد . اطلاعات ديگر ارائه شده در اين مقدمه ، به فعاليت‌هاى بدر الملوك بامداد ، صديقهء دولت‌آبادى ، حكمت وزير فرهنگ ، قيام گوهرشاد ، و نيز گزيده‌اى از مطالب ارائه شده در اسناد ، در نشان‌دادن وضعيت برخورد مأموران با مردم است . اين سخن مخبر السلطنه به عنوان نتيجهء كشف حجاب جالب توجه است : « آنچه در تعديل صادر و وارد رشته بوديم ، به حمله كفش و كلاه چله شد . پولمان را مىخواستيم طلا كنيم ، هبا شد ، بالجمله نطق‌ها كردند و قصايد سرودند و ريشهء عصمت و عفت را درويدند . » و در جاى ديگر « قبيح‌ترين زندگى پاريس ، مراكز فواحش ، امروز مصدر زندگى طهران شده است » . « 2 » بعد از اين مقدمه ، اسنادى كه در مؤسسه پژوهش و مطالعات فرهنگى ( مؤسسهء مطالعات تاريخ معاصر فعلى ) و نيز وزارت كشور دربارهء كشف حجاب بوده ، در اين باب ارائه شده است . اين اسناد ، گو اين‌كه ممكن است در مواردى مشترك با مورد پيشين باشد ، اما غالب آنها اسناد جديدى است كه گوشه‌هايى از داستان كشف حجاب را آشكار مىكند . اين مجموعه براساس تاريخ سند تنظيم شده و از اين جهت ، بهتر مىتوان مسير اجراى

--> ( 1 ) . به اهتمام ، مرتضى جعفرى ، صغرى اسماعيل‌زاده و معصومهء فرشچى ، 1371 ، 488 ص ( 2 ) . خاطرات و خطرات ، ( مخبر السلطنه ) ص 409